Door de redactie van HOPSR – Peggy Burke over de taal van het systeem
Op Koningsdag werd bij Peggy Burke thuis ingebroken. Haar woning werd overhoop gehaald, dierbare sieraden verdwenen, evenals een camera, een telefoon en een paar zonnebrillen. Ze schakelde de politie in. En zoals zovelen rekende ze op professionele ondersteuning en oprechte aandacht. De politie kwam langs, forensisch onderzoek werd gedaan, en bij de aangifte trof ze een vriendelijke agente.
Maar dan slaat het verhaal om. Niet alleen door wat haar werd aangedaan door onbekende inbrekers, maar ook door de taal van het systeem:
De dubbele schok
Burke kreeg dagen later haar proces-verbaal onder ogen en las tot haar verbazing de volgende passage:
“Anderstalige aangever. De aangever achtte zichzelf in staat om in de Nederlandse taal te communiceren. Nadat was geconstateerd dat zij het Nederlands voldoende beheerste, werd met haar in de Nederlandse taal gecommuniceerd.”
Peggy Burke, voormalig gemeenteraadslid in Amsterdam, politiek adviseur van Sylvana Simons (ex-BIJ1), jarenlang politiek actief, Nederlandstalig geboren in een Nederlandse kolonie, kreeg van de politie het stempel “anderstalig” opgeplakt — en wel automatisch. Niet omdat ze niet begrepen werd. Niet omdat ze moeite had met communiceren. Maar puur omdat ze in Paramaribo geboren is.
Toen ze per e-mail vroeg hoe zo’n zin in het proces-verbaal terecht was gekomen, kreeg ze geen reactie. Toen ze belde, werd haar verteld dat dit standaard in het systeem staat als iemand buiten het Koninkrijk is geboren. Nota bene: Toen Burke geboren werd was Suriname nog onderdeel van Nederland.
Is dit normaal?
Wat Burke overkwam, raakt aan een bredere kwestie. In een land dat zichzelf graag ziet als inclusief en modern, blijven de systemen waarmee dat land werkt hangen in achterhaalde koloniale logica. Het is bureaucratische vooringenomenheid in optima forma: niet wie je bént, maar waar je geboren bent, bepaalt hoe je wordt genoteerd — en wellicht ook bejegend.
Wat opvalt is dat deze bureaucratische discriminatie wordt verpakt als objectieve standaard. “Dat staat er altijd automatisch in”, klinkt het dan. Maar wat ‘automatisch’ is, is door mensen gemaakt — en door mensen in stand gehouden. Die systemische logica is precies wat institutioneel racisme inhoudt: geen uitgesproken haat, maar ingebouwde ongelijkheid die niet meer bevraagd wordt.
De betekenis van taal in machtssystemen
De ironie is schrijnend: terwijl Burke zelfs de spelfouten van de politie corrigeerde, werd haar taalvaardigheid betwijfeld. Het systeem sloeg haar geboorteplaats — en dus haar kleur, haar afkomst, haar geschiedenis — om in een “taalprobleem”. Daarmee werd haar niet alleen haar burgerschap, maar ook haar menselijkheid subtiel ondergraven.
Taal is in dit geval geen communicatiemiddel, maar een machtsinstrument. Wie mag bepalen of jij Nederlands genoeg bent? En waarom wordt die beslissing stilletjes verankerd in een standaardzin waar je nauwelijks van af komt?
Een ingebouwde uitsluiting
Wat Burke ervoer is niet uniek, maar juist zo pijnlijk alledaags. Het gebeurt op scholen, bij de Belastingdienst, in zorginstellingen en — zoals nu blijkt — bij de politie. De codetaal van de overheid maakt geen ruimte voor nuance. In plaats van haar te erkennen als slachtoffer van een misdrijf, werd Peggy Burke ook nog slachtoffer van een administratief reflex dat haar reduceerde tot ‘de ander’.
Dit is onacceptabel. We leven in een multiculturele samenleving waarin mensen met roots in Paramaribo, Willemstad, Oranjestad of Jakarta net zo Nederlands zijn als mensen geboren in Rotterdam of Zwolle. De taal van de politie zou dat moeten weerspiegelen, in plaats van stigmatiseren.
Natuurlijk is het zo dat als blijkt dat iemand aangeeft liever in een andere taal te communiceren of hoorbaar gebrekkig of onverstaanbaar Nederlands praat is het wenselijk een vertaalslag te maken middels een tolk of iets dergelijks. Maar als blijkt dat iemand perfect Nederlands praat heeft zo een vraag een stigmatiserend effect.
Peggy Burke stelde een simpele vraag: “Is dit echt normaal?”
Het eerlijke antwoord is: ja, het is normaal — want het gebeurt dagelijks. Maar dat betekent niet dat het acceptabel is. Wat normaal is, hoeft niet normaal te blijven. Zolang systemen blind vertrouwen op hokjesdenken en herkomst boven ervaring zetten, zullen mensen als Burke keer op keer moeten uitleggen dat ze Nederlands zijn — ook als ze het Nederlands beter beheersen dan degenen die hen registreren.
Het is tijd dat ook de taal van onze systemen zich aanpast aan de realiteit van het Nederland van nu. Tot die tijd blijft “anderstalig” niet slechts een categorie in een dossier, maar een stille herinnering aan hoe ver we nog moeten gaan.
